08 Şubat 2018
18:30

TİYATRO ÜZERİNE

Yeni başlayanlar için tiyatro metni yazımı | Birinci Bölüm

Tiyatro metni yazmak oldukça meşakkatli bir süreç. Bu yola giren yeni bir yazar adayının öncelikle tiyatronun bir takım unsurlarını iyi tanıması gerekiyor. Ardından yılmadan çalışacağı üretim aşamasında da oldukça sabırlı davranmak zorunda!

Bin yıllardan bu yana sürdürülen tiyatro geleneği çağın getirdiği yeniliklerle kendini sürekli geliştiriyor. Yeni yazarların gelişen teknolojiyi tanıması çok önemli. Bunun yanı sıra tiyatroyu meydana getiren tüm unsurları da bilmek ve üretilecek tiyatro metninin hangi değişkenlere göre tasarlanacağını iyi hesaplamak gerekiyor.

Tiyatro türleri ve tiyatro sahnelerine bakış

Sahne büyülü bir yer. Önünüzde kanlı canlı aktörler ve beklentisi olan bir izleyici kitlesi var. Kelimeler ve cümlelerin başka hiçbir sanat dalında olmadığı kadar önem kazandığı yaşayan bir mekana sahip. Tiyatro geleneğinin bin yıllar öncesine dayandığı Antik Yunan ve Roma dönemlerinde dramatik ve şiirsel tiyatro metinleri topluma bilinç kazandırma ve izleyicileri memnun etme kaygısı taşıyordu. Bugüne kadar da bu gelenek dünya tiyatrosunda böyle devam etti. Peki iyi ve etkili metinler nasıl yazıldı? Ve bundan sonra iyi tiyatro metinleri üretmek için ne gerekiyor? Öncelikle yazılacak oyun türleri ve sahnelenecek mekanlara bir göz atarak başlamakta yarar var.

Öncelikle oyun yazma zor, süreklilik ve bolca araştırma-alıştırma isteyen meşakkatli bir iş. İyi bir yazar azimli ve ısrarcı olmalı. Bazen ürettiği her şeyi çöpe atıp yeniden başlayacak kadar da sabırlı. Peki oyun yazmaya girişecek bir yazarın önüne çıkacak türler neler olabilir onlara bir bakalım.

Oyunlar her şekilde ve uzunlukta karşımıza çıkabilir. En yaygın olanlarsa şunlardır:

On Dakikalık Oyun

On dakikalık oyunlar, Amerikan Louisville Oyuncuları Tiyatrosu’nun 1960’ların sonuna doğru ortaya çıkışı ile dünyada popülerlik kazandı. Ekibin düzenlediği pek çok tiyatro festivalinde on dakikalık oyunlar kategorisi yer aldı ve yazarlar artık bu türde oyunlar üretmeye başladı. On dakikalık iyi bir oyun eskiz ya da genişletilmiş bir skeç değil, başlangıcı, gelişme ve sunucu ile tam anlamıyla kompakt bir minyatür tiyatro oyunudur. Genellikle bir sahnede başlar ve biter, en fazla da on sayfa çalışılır. Bu uzunluk on dakikalık oyun türünün olmazsa olmazıdır. Bunun dışında yazım matematiği bakımından uzun metrajlı oyun türünden farkı yoktur.

Tek Kişilik Oyun

Tek kişilik oyunlar, on beş dakikadan bir saate veya daha fazla süreye kadar çalışılabilir. Teknik olarak, one-act adını tek bir oyuncudan alıyor olsa da bir-olay ve bir durum olarak da algılanır. Bu tip oyunlar için Batı’da en yaygın uygulanan süre 30 dakikadır. Fakat iyi aktör ve aktrislerle çalışılıyorsa bu performans süresi 100 dakikaya kadar çıkabilir.

İyi bir tek kişilik oyun temel bir eylem veya problem üzerine odaklanmalıdır. Komplike katmanlara girmek için hem vakit yoktur hem de izleyici konsantrasyonu açısından zorlayıcılık riski vardır. Oyunu yalın bir set tasarımı ve tek mekan olarak tasarlamak da oyunun izleyici gözündeki sadeliği bakımından daha doğrudur.

Tek kişilik oyun geleneği özellikle Avrupa’da uzun metrajlı tiyatro oyunlarının öncesinde 20 veya 30 dakikalık öncül performanslar şeklinde tasarlanır. Ülkemizde henüz böyle bir gelenek oluşmamıştır.

Uzun Metrajlı Oyun

Tam uzunlukta oyunlara evening-length oyunlar denir yani performansın akşam boyunca sürmesi ve gece de izleyicilerin damağında bir tat bırakması beklenir. Uzun metrajlı oyunlar için ideal süre doksan dakikadır, çok katmanlı oyunlar 120 dakikaya hatta 150 dakikaya kadar uzayabilir. Günümüzde TV ve sinemaya daha fazla yönelmiş olan izleyici kitlesini iki saatten uzun bir süre tiyatroda tutabilmek için iyi bir içeriğe ve prodüksiyona ihtiyacınız vardır. Oyunu, minimum set ve teknik gereksinimlerle üretilebilmesi için yazmak daha doğrudur. Rejisör oyuna gerekli tiyatral eklemeleri zaten yapacaktır. Bu, iddialı bir tasarımcının senaryonuzdan yola çıkarak bir şehirden başka bir şehre gidemeyeceği, objeleri havada uçuramayacağı anlamına gelmez. Fakat senarist su dolu bir sahneyi tiyatro metni için olmazsa olmaz bir şart olarak yazmışsa oyunun sahnelenmesi ve geniş kitlelere ulaşması sahnelerin teknik imkanları göz önünde bulundurulduğunda güç olacaktır.

Müzikal

Müzikaller genel itibariyle büyük prodüksiyonlar oldukları için 90 dakika ila 180 dakika arasında yazılır. Sofistike kostüm tasarımları, etkileyici ve dramatik bir sahne tasarımı isteyen müzikaller dans ve koreografinin değişik türlerini de içinde barındıracağından zor ve iyi tasarlanması gereken metinlerdir.

Tiyatro Mekanlarına Bakış

Her tiyatro sahnesi aynı değildir ve yazar oyunun sahnelenebileceği alan türlerini iyi tanımalıdır. Bazı alanlar çalışması zor alanlardır. Yazarın en temel faktörleri baz alarak oyun metnini üretmesi gerekir. Sahne türlerine kısaca şöyle bir bakalım:

Ukrayna'da bulunan Central Golden Hall | Proskenyon Sahne
Proskenyon Sahne

18. 19. ve 20. yüzyıllarda tiyatro sahnesi yapımının en yaygın şekliydi. Üst tarafta çeyrek daire şeklinde bir kemer, bir fotoğraf karesini andırır şekilde sahne ağzı ve önünde seyircilerin yer aldığı günümüzde de en çok bilinen ve kullanılan standart sahne şeklidir. İzleyiciler sahneyle yüz yüzedirler. Sahnenin seyirciler tarafından görünmeyen sğda ve solda iki kanadı bulunur. Bunlar dekor aksesuar ve oyuncu girişleri için ayrılmış alanlardır.

Thrust Sahne

Diğer adıyla basamaklı ya da platform sahne olarak bilinen thrust sahne dünyada bilinen en eski sabit sahneleme şeklidir ve kökeni binlerce yıl öncesine dayanır. Pek çok antik tiyatro bu thurst kurallarına göre inşa edilmiştir. Hareketin çok yönlü ve daha yakından görülebilmesini sağlayan bu sahnede seyirciler ön tarafın yanı sıra sağ ve sol yanlarda da yer alırlar. Sahne platform veya basamaklarla biraz daha yükseltilmiştir, 3 cepheyi de görür ve 3 alana karşı oynanır.

Black Box Sahne

Arena sahne olarak da bilinen yuvarlak sahneler 1960'ların sonlarında İngiltere ve Avrupa'da daha popüler hale geldi. Başlangıçta küçük mekanlarda ve stüdyo sahnelerde rağbet gördü. Yuvarlak sahne, bazı büyük ölçekli operalar ve tiyatro prodüksiyonları içim kullanmış olmasına rağmen daha çok sıcak ortamlar ve samimi yapılar için seçilen bir format olma eğilimindedir.

Traverse Sahne

Çapraz sahne olarak da bilinir. En yaygın kullanım alanı moda podyumlarıdır. Ortada yer alan uzun podyumun iki tarafında izleyici vardır, podyumun arkasında ise bir arka duvar bulunur. Traverse sahne samimi bir ortam sunar. Bu sahne tipi için özel tasarlanmış büyük bütçeli prodüksiyonlarda çarpıcı etkilere sahiptir. Örneğin 1991 yılında The Derby Playhouse Topluluk Tiyatrosu, 1914 yılında 2. Dünya Savaşı'nın bir kesitine dayanan büyük ölçekli bir prodüksiyona imza atmış, Alman ve İngiliz orduları sahnenin iki tarafında karşı karşıya gelmişti. Bu oyun traverse sahne tipinin çatışma sahnelerine çok uygun olduğunu kanıtlamıştı. 

Yazar tüm bu tiyatro ve sahne tiplerini kavradıktan sonra tiyatro oyununun gezgin olabilme yani turneler düzenleyebilme ihtimalini de göz önünde bulundurmalıdır. Yoğun bir dekor demek oyunun sabit sahnelerden başka bir yerde gösterilememesi anlamına gelir ki özellikle Türkiye şartlarında bu çok zorlayıcı olacaktır.

Yazar, oyun metnini hazırlarken şunları da göz önünde bulundurmalıdır.

- Dekor hızlıca kurulabilmeli ve birkaç dakika içinde indirilebilir, derin bir bagajda veya minibüste taşınabilen modüler setler veya takımlar haline getirilebilmelidir. Kolay taşıma için aksesuar ve kostümler kutulanabilmelidir.

- Işık ihtiyacı en kötü sahne şartları düşünülerek veya mevcut prodüksiyon firmasının imkanları hesaplanarak tasarlanmalıdır.

- Metin 10 haftada provaları bitip sahnelenebilecek düzeyde olmalıdır.

Evet yazar adayımız artık hikaye kurma ve hikaye yapısı ile ilgili bir sonraki aşamaya geçebilir. 

DİĞER HABERLER

TİYATRO ÜZERİNE
15 Şubat 2019
18:00
Sabahattin Kudret Aksal'ın Tiyatro Dili
Sabahattin Kudret Aksal'ın Tiyatro dili, bir Tiyatro yazarı olarak, çok ilgilendirdi beni. Daha önce çeşitli sahnelerde seyrettim oyunlarını okurken, kendimi, onun şiir dünyasında buldum. Geniş, engin, derinliği olan, tadı insanı saran bir dünyaydı bu.
TİYATRO ÜZERİNE
30 Mart 2018
16:00
Absürd Tiyatroya Kısa Bir Bakış
Klasik tiyatro kalıplarını yıkan ve uyumsuz olarak da adlandırılan absürd tiyatro, gerçeklikten uzaklığı ve mantıksızlığı ile tiyatro tarihinde yerini bulmuştur. Giriş, gelişme ve sonuç gibi belli oyun düzeni çerçevesinin dışına çıkan, alışılagelmiş oyun mantığını benimsemeyen absürd tiyatroda, zaman - mekan gerçekliğini yitirir. Kendine özgü üslubu ve kişiliği olan absürd tiyatronun, aksine belirli ilke ve kuralları da yoktur. Yazımızda, “pek çok eleştiri ve yorumları da beraberinde getiren absürd tiyatro, Türkiye’de nasıl karşılanmıştır?” sorusuna cevap arıyoruz.
TİYATRO ÜZERİNE
27 Mart 2018
14:10
Dünya Tiyatro Günü Nasıl Doğdu?
Uluslararası Tiyatro Enstitüsü kurucularının amacı, UNESCO'nun kültür, eğitim ve sanat konusundaki hedefleri ile uyumlu bir organizasyon inşa etmek ve aynı zamanda dünyadaki tüm performans sanatçılarının statüsünü iyileştirme çabalarına odaklanmaktı. 2018 yılı mesajını yayınlayan ITI bu sene de barış ve kardeşlik temasına yoğunlaşmaktadır.
TİYATRO ÜZERİNE
12 Mart 2018
14:10
Tiyatroda Sahneyi Canlandıran Öğe; Dekor
Var olduğu günden bu yana tiyatro, çeşitli gelişim ve değişimler gösterirken, tiyatronun bütünü içinde yer alan sahne ve dekor da bu ilerlemelerden nasibini fazlasıyla almaya devam ediyor. Tiyatroyu tiyatro yapan unsurlar, geleneksel çizgisinden taşarak modern çağın getirileriyle buluşuyor. Dolayısıyla, geçmişte tiyatro için her yer sahne olabilir düşüncesi yerine, günümüzde sahneyi oluşturan dekorun önemi yadsınamaz bir gerçek. Biz de sizin için temel tasarım yaklaşımlarını derlediğimiz bir yazı hazırladık. 
TİYATRO ÜZERİNE
06 Şubat 2018
23:45
Yaratıcı yazarlığa adım atanların duymaktan usandığı 7 cümle
Yazarlık eğitimine başlama kararı almak başlı başına bir cesaret işiyken yol üstünde çıkan bir çok engel insanın hevesini kırabilir. Bu yolda ısrarcı olmak, çalışmak ve sürekli üretmek, yılmadan hedefe doğru ilerlemek iyi gelecektir.
TİYATRO ÜZERİNE
08 Şubat 2018
18:30
Yeni başlayanlar için tiyatro metni yazımı | Birinci Bölüm
Bin yıllardan bu yana sürdürülen tiyatro geleneği çağın getirdiği yeniliklerle kendini sürekli geliştiriyor. Yeni yazarların gelişen teknolojiyi tanıması çok önemli. Bunun yanı sıra tiyatroyu meydana getiren tüm unsurları da bilmek ve üretilecek tiyatro metninin hangi değişkenlere göre tasarlanacağını iyi hesaplamak gerekiyor.
TİYATRO ÜZERİNE
06 Şubat 2018
14:15
Bertolt Brecht ile tiyatro üzerine konuşmalar
Diyelim ki, bir ayrılık sahnesini oynamaları gerek. Ne yapıyorlar? Ayrılık sahnesi kişisinin ruhsal durumunu takınıyorlar, seyirciyi de bu havaya sokmağa çalışıyorlar. Sonunda, gösteri başarılı da olsa, kimse birşey görmüyor, birşey anlamıyor; herbirinin kendi anıları oluyor çok çok; kısacası herbiri duyuyor ama hissetmiyor.
TİYATRO ÜZERİNE
29 Kasım 2017
14:00
Bertolt Brecht'in oyuncuya ve tiyatroya yaklaşımı
Tiyatronun öğretici ödevinin yanı sıra, seyircinin beğenisi de gözetilmelidir. Brecht'in sahneye koyduğu oyunlarda, ilk gece, küçük ayrıntılar gözden kaçabilir. Ama bu oyunların onuncu gösterisinde bile, seyirci yeni yeni şeylerle karşılaşır.
TİYATRO ÜZERİNE
26 Ocak 2018
15:00
Tiyatroyu Niçin Severim?
Zamanının en ünlü tiyatro oyuncusu, sinema aktörü ve pandomim sanatçısı Jean Louis Barrault'un 1967 yılında kaleme aldığı benzersiz tarifler içeren yazısında tiyatronun sanattan çok hayat olduğu vurgusu ön plana çıkıyor.