29 Kasım 2017
14:00

TİYATRO ÜZERİNE

Bertolt Brecht'in oyuncuya ve tiyatroya yaklaşımı

20. yüzyılın en etkili Alman şairi, oyun yazarı ve tiyatro yönetmenlerinden biri olan Bertold Bretch'in gözünden oyuncu ve tiyatro oyununa bakış.

Tiyatronun öğretici ödevinin yanı sıra, seyircinin beğenisi de gözetilmelidir. Brecht'in sahneye koyduğu oyunlarda, ilk gece, küçük ayrıntılar gözden kaçabilir. Ama bu oyunların onuncu gösterisinde bile, seyirci yeni yeni şeylerle karşılaşır.

Bertold Bretch'ten tiyatro üzerine..

Brecht prova süresince seyircilerin yerinde oturur; oyunu bozmaz. Belli belirsiz bir biçimde karışır oyunculara. Oyunun istediği tipi oyuncularla birlikte bulmağa çalışır, araştırmalarını oyuncularla birlikte yapar. Brecht'in araçları değildir oyuncular. Brecht'i her şeyi oyuncudan daha iyi bilen yönetmenler bölüğüne sokamayız. Oyunun karşısında "bilisiz" tutumu takınır, sonucu beklemeği yeğler. Öyle ki, kendi yapıtını, kendi oyununun tek tümcesini sanırsınız. Yazılı şey ilgilendirmez Brecht'i, o daha çok yazılı oyunu oyuncu nasıl yaratır ona önem verir. Oyuncunun: "Şurada ayağa kalkmalı mıyım?" sorusuna Brecht'in vereceği karşılık bellidir: Bilmiyorum!" Brecht, gerçekten de bilmediği için bu karşılığı vermiştir. Ancak provalarda yavaş yavaş ne yapılması gerektiğini ortaya koyar. Duruşlar, yürüyüşler, davranımlar, yani herşey Brecht'e oyunun değerlendirilmesine yardım eder. Bir yazısında şöyle diyor Brecht: "Ozanın sözü, gerçek olmaktan daha kutsal olamaz. Tiyatro yazara değil, seyirciye uyar." Brecht tiyatrosunda herşeyin gerçek olmasını ister. Ama onun beğendiği gerçeğin bir önceliği vardır. Onun sevdiği 'gerçek' birtakım gizli şeyleri ışığa çıkarıp ortaya koyabilen nesnedir. Brecht'in en çok alkışladığı oyuncu insan karakterinin önemli bir yönünü ortaya koyan oyuncudur. Brecht, kişilerin birbirleriyle ilişkilerini çok duygun bir yöntemle inceler. Herşey güzel olmalıdır tiyatroda. Tiyatronun öğretici ödevinin

yanı sıra, seyircinin beğenisi de gözetilmelidir. Brecht'in sahneye koyduğu oyunlarda, ilk gece, küçük ayrıntılar gözden kaçabilir. Ama bu oyunların onuncu gösterisinde bile, seyirci yeni yeni şeylerle karşılaşır. Bu oyunlar ne denli çok seyredilirse seyredilsin, seyirci hep yenilikler, güzelliklerle karşı karşıyadır. Renkler, davranımlar, düzenlemelerle seyirci hep şaşırtılara yöneltilir.

Nasıl oynanması gerektiğini çoğu zaman kendisi gösterir. Kısadır bu gösteriler, birden orta yerde keser. Vermek istediği şeyi tümüyle göstermekten kaçınır. Hiçbir zaman "bu böyle yapılacaktır" diye sınırlamaz. Oyuncunun yaratıcı gücünü kamçılar, o kadar. Hiçbir zaman taklide kaçmadan: "Bu türlü insanlar böyle davranırlar" demek ister. Brecht'e göre her oyuncu, hiç olmazsa bir saniye seyirciyi kendisine bağlayabilmelidir. "Kişi, yaşarken gözümüzden kaçıyor mu ki ?" der. Birdenbire seslenir oyunculardan birine oturduğu yerden: "Işte sizin sıranız şimdi, kaçırmayın bu fırsatı, gösterin kendinizi, boş verin oyuna!" Oyuncu da bilir ki, bu fırsat verilmek istenmiştir oyunda kendisine. Onun için bütün oyuncular elbirliğiyle oyunu ortaya çıkarmağa çalışırlar. "Unutmayın, her oyuncunun bir zoru vardır bu oyunda. Sizin burdaki işiniz karşıtlığı ortaya koymaktır. İşte bu karşıtlığı ortaya koymakla yaşıyacaktır oyun."

Brecht hiçbir zaman oyuncunun, yani kişinin oyunun akışı uğruna, oyunun havası uğruna harcamasına razı değildir. Brecht oyuncularının en değerbilir seyircisidir de. Oyuncuların alkış toplamak istediklerini bilir Brecht. Güldürücü bir söz yirmi sefer de söylenmiş olsa, oyuncu yine kahkaha bekler. Yirminci gösteride bu söze gülünmezse, oyuncu bu güldürücü sözü iyi söylemediğini sanır, üzülür. Brecht, provaları pek kesmez, ama tam zamanında oyuncuya yardım etmesini de bilir. Oyuncuya uyar Brecht, huysuzluklarına göz yumar, oyuncudan yapmak istediğinin tersini dilemez. Ama oyuncu o gün iyi günündeyse, o zaman da yararlanmayı bilir Brecht, sonsuzdur sevinci. Çaktırmadan son damlasına değin yararlananın bir yolunu bulur. Oyuncunun sinirli gününde Brecht rahat bırakır, uğraşmaz onunla. İstediğini elde edemiyeceğini bildiği için üstelemez öyle bir günde. Sıkıntısızca kendini oyuna vermesini bilir Brecht; neşelidir hep provalarda, bu neşesi doğal olarak oyuncuya da geçer. Tartışmalardan, özellikle psikolojik tartışmalardan kaçınır. Oyunun ikiyüz saatlik prova süresinde ancak onbeş dakika tartıştığı görülmüştür. Salık verilen herşeyi dener "Nedenini açıklamaktan vazgeçin, gösterin de görelim" der. Provalarda herkesin duyabilmesi için yüksek sesle konuşur, oturduğu yerden yönetir. Rejisörlük için yetiştirdiği öğrencilerin düşüncelerini beğenir ve benimserse, o düşünceyi söyleyenin adını vererek açıklar; böylece iş, herkesin işi olmuş olur.

Öğrencilerine verdiği öğüt: "Bir oyunun içinde olanların tümünden yararlanmayı, beceremezsek, olmayan şeyleri içine tıkmaktan kaçamayız. Yüklü sahnelerle doldurmamalıyız oyunu. Bir şeyin önemi azsa, varsın az olsun, öneminden birşey yitirmez ki, ama bu öneme aşırı önem vermeğe kalkışırsak, az ama gerçek olan önemi yoketmiş oluruz. Her oyunda zayıf sahneler olacaktır elbet, oyunun zayıf yerleri olmalıdır da, olmazsa güçlü yerleri nasıl ortaya çıkabilir? Unutmayın ki, hiçbir seyirci hiçbir oyunu aynı dikkatle sonuna değin seyredemez.

DİĞER HABERLER

TİYATRO ÜZERİNE
15 Şubat 2019
18:00
Sabahattin Kudret Aksal'ın Tiyatro Dili
Sabahattin Kudret Aksal'ın Tiyatro dili, bir Tiyatro yazarı olarak, çok ilgilendirdi beni. Daha önce çeşitli sahnelerde seyrettim oyunlarını okurken, kendimi, onun şiir dünyasında buldum. Geniş, engin, derinliği olan, tadı insanı saran bir dünyaydı bu.
TİYATRO ÜZERİNE
30 Mart 2018
16:00
Absürd Tiyatroya Kısa Bir Bakış
Klasik tiyatro kalıplarını yıkan ve uyumsuz olarak da adlandırılan absürd tiyatro, gerçeklikten uzaklığı ve mantıksızlığı ile tiyatro tarihinde yerini bulmuştur. Giriş, gelişme ve sonuç gibi belli oyun düzeni çerçevesinin dışına çıkan, alışılagelmiş oyun mantığını benimsemeyen absürd tiyatroda, zaman - mekan gerçekliğini yitirir. Kendine özgü üslubu ve kişiliği olan absürd tiyatronun, aksine belirli ilke ve kuralları da yoktur. Yazımızda, “pek çok eleştiri ve yorumları da beraberinde getiren absürd tiyatro, Türkiye’de nasıl karşılanmıştır?” sorusuna cevap arıyoruz.
TİYATRO ÜZERİNE
27 Mart 2018
14:10
Dünya Tiyatro Günü Nasıl Doğdu?
Uluslararası Tiyatro Enstitüsü kurucularının amacı, UNESCO'nun kültür, eğitim ve sanat konusundaki hedefleri ile uyumlu bir organizasyon inşa etmek ve aynı zamanda dünyadaki tüm performans sanatçılarının statüsünü iyileştirme çabalarına odaklanmaktı. 2018 yılı mesajını yayınlayan ITI bu sene de barış ve kardeşlik temasına yoğunlaşmaktadır.
TİYATRO ÜZERİNE
12 Mart 2018
14:10
Tiyatroda Sahneyi Canlandıran Öğe; Dekor
Var olduğu günden bu yana tiyatro, çeşitli gelişim ve değişimler gösterirken, tiyatronun bütünü içinde yer alan sahne ve dekor da bu ilerlemelerden nasibini fazlasıyla almaya devam ediyor. Tiyatroyu tiyatro yapan unsurlar, geleneksel çizgisinden taşarak modern çağın getirileriyle buluşuyor. Dolayısıyla, geçmişte tiyatro için her yer sahne olabilir düşüncesi yerine, günümüzde sahneyi oluşturan dekorun önemi yadsınamaz bir gerçek. Biz de sizin için temel tasarım yaklaşımlarını derlediğimiz bir yazı hazırladık. 
TİYATRO ÜZERİNE
06 Şubat 2018
23:45
Yaratıcı yazarlığa adım atanların duymaktan usandığı 7 cümle
Yazarlık eğitimine başlama kararı almak başlı başına bir cesaret işiyken yol üstünde çıkan bir çok engel insanın hevesini kırabilir. Bu yolda ısrarcı olmak, çalışmak ve sürekli üretmek, yılmadan hedefe doğru ilerlemek iyi gelecektir.
TİYATRO ÜZERİNE
08 Şubat 2018
18:30
Yeni başlayanlar için tiyatro metni yazımı | Birinci Bölüm
Bin yıllardan bu yana sürdürülen tiyatro geleneği çağın getirdiği yeniliklerle kendini sürekli geliştiriyor. Yeni yazarların gelişen teknolojiyi tanıması çok önemli. Bunun yanı sıra tiyatroyu meydana getiren tüm unsurları da bilmek ve üretilecek tiyatro metninin hangi değişkenlere göre tasarlanacağını iyi hesaplamak gerekiyor.
TİYATRO ÜZERİNE
06 Şubat 2018
14:15
Bertolt Brecht ile tiyatro üzerine konuşmalar
Diyelim ki, bir ayrılık sahnesini oynamaları gerek. Ne yapıyorlar? Ayrılık sahnesi kişisinin ruhsal durumunu takınıyorlar, seyirciyi de bu havaya sokmağa çalışıyorlar. Sonunda, gösteri başarılı da olsa, kimse birşey görmüyor, birşey anlamıyor; herbirinin kendi anıları oluyor çok çok; kısacası herbiri duyuyor ama hissetmiyor.
TİYATRO ÜZERİNE
29 Kasım 2017
14:00
Bertolt Brecht'in oyuncuya ve tiyatroya yaklaşımı
Tiyatronun öğretici ödevinin yanı sıra, seyircinin beğenisi de gözetilmelidir. Brecht'in sahneye koyduğu oyunlarda, ilk gece, küçük ayrıntılar gözden kaçabilir. Ama bu oyunların onuncu gösterisinde bile, seyirci yeni yeni şeylerle karşılaşır.
TİYATRO ÜZERİNE
26 Ocak 2018
15:00
Tiyatroyu Niçin Severim?
Zamanının en ünlü tiyatro oyuncusu, sinema aktörü ve pandomim sanatçısı Jean Louis Barrault'un 1967 yılında kaleme aldığı benzersiz tarifler içeren yazısında tiyatronun sanattan çok hayat olduğu vurgusu ön plana çıkıyor.